Vorige maand schreven we over de Koegrasdijk, de dijk die in 1817 werd aangelegd om de polder Koegras in zijn geheel droog te leggen en gelijkertijd het Noord-Hollandskanaal te realiseren.
Deze keer gaan we nog tweehonderd jaar verder terug naar het jaar 1610, het jaar waarin de Zanddijk werd aangelegd. De dijk die in de noordkop van Noordholland bescherming moest bieden tegen het water van de Noordzee. Er waren al eerder pogingen gedaan om een dijk aan te leggen, maar die hadden tot dan toe niet voldoende bescherming geboden.
De Zanddijk werd aangelegd in de tijd, dat Johan van Oldenbarneveld één van de belangrijkste bestuurders was van de Staten der Nederlanden. Hij was o.a. raadspensionaris van Rotterdam en lid van de Staten Generaal. Ook was hij de rechter hand van prins Maurits die oorlog voerde tegen de Spanjaarden. Echter in 1619 werd een machtstrijd tussen Prins Maurits en Johan van Oldenbarnevelt beslecht met het uitspreken van het doodvonnis voor Johan van Oldenbarnevelt. Hij werd op 12 mei 1619 in Den Haag onthoofd.
Tijdens zijn leven was Johan van Oldebarnevelt naast zijn bestuurlijke beslommeringen ook voortdurend bezig zijn bezitting uit te breiden, waarbij hij in meerdere delen van Nederland grondgebied verwierf. Zo ook in de Zijpe en de Wieringewaardpolder. Hij bezat daar landbouw- grond met een oppervlakte van 73 morgen (rond de 54 hectare).

Johan van Oldenbarnevelt (1547 -1619)
Toen de net bedijkte Wieringerwaardpolder in het voorjaar van 1610 werd getroffen door een overstroming tijdens een heftige storm die het water van de Noordzee hoog deed opzwepen, werd de noodzaak van het aanleggen van een dijk ten noord-westen van de Zijpe, van Calantsoog naar Huisduinen, ingezien door bestuurders van West Friesland en de Staten van Noordholland. Het argument, dat bescherming tegen de zee vanuit de kop van Noord Holland zelfs van landsbelang was, gaf daarbij de doorslag om tot een definitieve oplossing te komen. Meerdere staten en steden in Noord- en Zuidholland werden benaderd om een bijdrage te leveren voor de bekostiging van de aanleg van de dijk, maar niet alle steden wilden een bijdrage leveren. Toch werd door de Staten van Holland al snel besloten de dijk aan te leggen. Hoe de de dijk naderhand is bekostigd is niet helemaal duidelijk, maar vanuit Amsterdam zou zeker een flinke bijdrage zijn geleverd. Mogelijk had dat te maken met een aantal grootgrondbezitters van Zijpe en de Wieringerwaardpolder die in Amsterdam woonden. Johan van Oldenbarnevelt moet, bestuurlijk gezien, wel een belangrijke rol hebben gespeeld bij het besluit voor de aanleg van de Zanddijk, want toen de dijk klaar was in juli 1610 werd de nieuwe zeewering de Dijk van Oldenbarnevelt genoemd. Na het voltrekken van zijn doodvonnis in 1619 is de naam al gauw veranderd, eerst werd dat de Dijk van't Coegras, maar al in 1670 wordt op de landkaarten de naam Zanddijk ingetekend.
De Zanddijk werd een kilometer landinwaarts gelegd vanaf de Noordzeekustlijn. Daarmee werd ook direkt bescherming geboden tegen twee inkervingen van de kustlijn. Het Heersdiep, ter hoogte van de huidige Middenvliet en het Buysegat ten noorden van Groote Keeten. De dijk werd aangelegd als een stuifdijk, waarmee al eerder succes was geboekt bij de kust van de Zijpe en bij Huisduinen. De hoogte van het dijklichaam was 2, 9 meter, de voetbreedte was 42,5 meter en de top was 3, 2 meter breed. In drie maanden tijd, van mei tot en met juli, is aanleg van de dijk uitgevoerd. Voor huisvesting van werkers aan de Zanddijk werden keten gebouwd, die hebben geleid tot het ontstaan van het buurtschap Groote Keeten.
Gedurende de periode van 1610 tot heden is veel zand van de oorspronkelijke kustlijn naar de nieuwe dijk verstoven, waardoor de huidige duinen zijn ontstaan en waardoor ook nagenoeg de oorspronkelijk aangelegde Zanddijk aan het oog is onttrokken. De beoogde stuifdijk heeft dus naar verwachting gefunctioneerd. Alleen bij Groote Keeten is nog een vijftig meter zichtbaar van de aangelegde Zanddijk van 1610. Door de Zanddijk werd Koegras eigenlijk half ingepolderd. Tweehonderd jaar later, in 1818, na de aanleg van de Koegrasdijk waren de zanden van Koegras geheel afgeschermd van het zeewater en is de polder Koegras zoals we die nu kennen gerealiseerd.

Kaartje van Koegras rond 1600 met o.a.
de kerven Heersdiep(4) en Buysegat(5)
De streeplijn is de huidige kustlijn

Op deze kaart van 1670 is de Zand Dijk van Calantsoog tot Huisduinen ingetekend
 
Het deel van de in 1610 aangelegde Zanddijk dat nu nog zichtbaar is direkt ten noorden van Groote Keeten
 
Een wijdse blik vanaf de Zanddijk op het zuidelijk deel van de polder Koegras

De Zanddijk bij Kaap Zuid met de lichttoren van Koegras als baken voor de scheepvaart op de Noordzee
 
Deze pagina is gemaakt voor de website
Julianadorp Parel van de Kop van Noordholland
dd. 17 januari 2013
www.julianadorp-parelvandekop.nl
julianadorp@hotmail.com